Tiêu chuẩn vách ngăn vệ sinh người khuyết tật phải biết

Thiết kế nhà vệ sinh cho người khuyết tật không chỉ đơn giản là bố trí một buồng vệ sinh có diện tích lớn hơn thông thường. Không gian cần đảm bảo người sử dụng có thể tiếp cận, di chuyển bằng xe lăn, sử dụng bồn cầu, lavabo, tay vịn và các thiết bị hỗ trợ một cách thuận tiện, an toàn.

Đối với chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và nhà thầu thi công, việc nắm rõ tiêu chuẩn vách ngăn vệ sinh người khuyết tật là yêu cầu quan trọng để bố trí mặt bằng và lựa chọn sản phẩm phù hợp.

Hiện nay, căn cứ cần tham khảo là QCVN 10:2024/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xây dựng công trình đảm bảo tiếp cận sử dụng, ban hành kèm Thông tư 06/2024/TT-BXD của Bộ Xây dựng, có hiệu lực từ ngày 01/02/2025. Quy chuẩn này thay thế QCVN 10:2014/BXD trước đây.

Bài viết dưới đây tổng hợp các yêu cầu quan trọng về kích thước nhà vệ sinh, cửa, bồn cầu, tay vịn, thiết bị vệ sinh và cách lựa chọn vách ngăn để hỗ trợ quá trình thiết kế, thi công công trình.

Người khuyết tật là gì? Những đối tượng cần được hỗ trợ tiếp cận nhà vệ sinh

Người khuyết tật là người có khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng, khiến việc lao động, sinh hoạt và học tập gặp khó khăn.

Trong thiết kế công trình, cần quan tâm đến nhiều nhóm người sử dụng chứ không chỉ riêng người đi xe lăn.

Theo QCVN 10:2024/BXD, nhóm người gặp khó khăn khi tiếp cận bao gồm:

• Người khuyết tật vận động: Người bị hạn chế chức năng cử động của đầu, cổ, chân, tay hoặc thân mình. Một số người sử dụng xe lăn, nạng, nẹp hoặc gậy để di chuyển.
• Người khuyết tật nhìn: Người bị suy giảm hoặc mất khả năng nhìn, khó nhận biết màu sắc, hình ảnh, chướng ngại vật và những thay đổi trên lối đi.
• Người khuyết tật nghe, nói: Người gặp khó khăn khi tiếp nhận hoặc trao đổi thông tin bằng lời nói.
• Người cao tuổi: Người có chức năng vận động, nghe hoặc nhìn bị suy giảm do tuổi tác.
• Người tạm thời gặp khó khăn khi di chuyển: Chẳng hạn phụ nữ mang thai, người bệnh, người bị chấn thương hoặc người đang đẩy xe nôi.

Vì vậy, thiết kế nhà vệ sinh cho người khuyết tật cần chú ý đến khả năng di chuyển, sử dụng thiết bị, nhận biết thông tin và xử lý tình huống khẩn cấp.

Tiêu chuẩn nhà vệ sinh cho người khuyết tật theo QCVN 10:2024/BXD

QCVN 10:2024/BXD quy định các yêu cầu kỹ thuật về khả năng tiếp cận sử dụng đối với công trình xây dựng thuộc phạm vi áp dụng. Trong đó, mục 2.5.5 quy định các yêu cầu đối với khu vệ sinh.

Dưới đây là những yêu cầu quan trọng mà chủ đầu tư và đơn vị thiết kế cần lưu ý.

Số lượng nhà vệ sinh dành cho người khuyết tật

Theo mục 2.5.5.1, trong các công trình công cộng phải có tối thiểu 01 phòng vệ sinh đảm bảo tiếp cận sử dụng và số lượng không nhỏ hơn 5% tổng số phòng vệ sinh.

Phòng vệ sinh đảm bảo tiếp cận sử dụng được bố trí để phục vụ các đối tượng cần hỗ trợ tiếp cận, không phân biệt giới tính.

Đối với khu vệ sinh chung, mục 2.5.5.2 quy định tối thiểu cứ 6 tiểu treo phải có 1 tiểu dành cho người gặp khó khăn khi tiếp cận. Trong trường hợp khu vệ sinh có đủ không gian phù hợp, có thể bố trí phòng hoặc buồng vệ sinh đảm bảo tiếp cận sử dụng.

Đây là yêu cầu cần đặc biệt lưu ý khi thiết kế nhà vệ sinh công cộng tại trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại, văn phòng và các công trình dịch vụ.

Kích thước nhà vệ sinh người khuyết tật và khoảng không gian cho xe lăn

Một trong những yếu tố quan trọng nhất khi thiết kế nhà vệ sinh người khuyết tật là đảm bảo không gian di chuyển bằng xe lăn.

Theo mục 2.5.5.4 của QCVN 10:2024/BXD, trong phòng hoặc buồng vệ sinh đảm bảo tiếp cận sử dụng, khu vực đặt bệ xí (bồn cầu) phải có khoảng không gian thông thủy tối thiểu 1.400 × 1.400 mm để di chuyển xe lăn.

Đây là kích thước khoảng không gian cần đảm bảo tại khu vực đặt bồn cầu, không phải kích thước bắt buộc của toàn bộ phòng vệ sinh.

Khi bố trí mặt bằng nhà vệ sinh cho người khuyết tật, cần tính toán đồng thời:

• Không gian tiếp cận và di chuyển xe lăn.
• Vị trí bồn cầu và khoảng trống bên cạnh để người sử dụng thao tác.
• Vị trí tay vịn và khả năng chuyển từ xe lăn sang bồn cầu.
• Vị trí chậu rửa, lavabo và các thiết bị đi kèm.
• Phạm vi hoạt động của cửa khi đóng, mở.
• Khoảng trống cần thiết để người sử dụng có thể quay trở ra.

Không nên chỉ lấy kích thước khu vực đặt bồn cầu rồi xem đó là kích thước toàn bộ nhà vệ sinh khuyết tật. Kích thước phòng thực tế phải được tính toán theo cách bố trí các thiết bị và khoảng không gian tiếp cận.

Kích thước cửa nhà vệ sinh cho người khuyết tật

Theo mục 2.5.5.5 của QCVN 10:2024/BXD, chiều rộng thông thủy của cửa phòng vệ sinh không nhỏ hơn 800 mm.

Khi lựa chọn cửa và bố trí vách ngăn buồng vệ sinh, cần lưu ý thêm:

• Cửa mở ra ngoài không được cản trở lối thoát hiểm.
• Trường hợp cửa mở vào trong, cánh cửa không được ảnh hưởng đến khoảng không gian tối thiểu cần thiết tại khu vực đặt bồn cầu.
• Không bố trí phụ kiện, chân vách hoặc vật cản làm thu hẹp chiều rộng thông thủy của lối vào.
• Tay nắm và khóa cửa cần dễ thao tác, phù hợp với người có khả năng vận động hạn chế.

Chiều rộng 800 mm là chiều rộng thông thủy của cửa sau khi hoàn thiện, không phải chiều rộng danh nghĩa của cánh cửa hay chiều rộng tấm vách ngăn.

Khi triển khai bản vẽ nhà vệ sinh cho người khuyết tật, cần kiểm tra kích thước thực tế sau khi tính đến bản lề, khung và các phụ kiện lắp đặt.

>>>>> Thông tin không nên bỏ qua: Nguyên tắc thiết kế vách ngăn nhà vệ sinh công cộng mới nhất.

Chiều cao lắp đặt bồn cầu và các thiết bị vệ sinh

Theo mục 2.5.5.6 của QCVN 10:2024/BXD, chiều cao lắp đặt thiết bị vệ sinh tính từ mặt sàn hoặc nền hoàn thiện phải đáp ứng các yêu cầu sau:

Thiết bị	Yêu cầu chiều cao lắp đặt
Bệ xí (bồn cầu)	Không lớn hơn 450 mm
Tiểu treo	Không lớn hơn 400 mm
Chậu rửa, lavabo	Không lớn hơn 750 mm

Đơn vị tính: mm.

Khi lựa chọn bồn cầu cho người khuyết tật, cần quan tâm đến chiều cao sau khi lắp đặt hoàn thiện, không chỉ dựa vào thông số sản phẩm khi chưa tính đến phần chân đế hoặc phụ kiện.

Đối với lavabo cho người khuyết tật, ngoài chiều cao mặt chậu, cần bố trí khoảng trống phía dưới để người sử dụng xe lăn có thể tiếp cận. Không nên lắp tủ hoặc kết cấu che kín toàn bộ khoảng trống phía dưới nếu thiết kế cần dành không gian cho đầu gối và chân người dùng xe lăn.

Tiêu chuẩn tay vịn nhà vệ sinh cho người khuyết tật

Tay vịn là thiết bị hỗ trợ quan trọng trong nhà vệ sinh cho người khuyết tật, đặc biệt với người bị hạn chế khả năng vận động hoặc cần điểm tựa khi đứng lên, ngồi xuống.

Theo mục 2.5.5.7 của QCVN 10:2024/BXD:

• Tay vịn nằm ngang tại khu vực bồn cầu có chiều cao lắp đặt không lớn hơn 900 mm tính từ mặt sàn hoặc nền hoàn thiện.
• Trường hợp lắp đặt tay vịn đứng, điểm thấp nhất của tay vịn không lớn hơn 950 mm.
• Tại khu vực tiểu treo, điểm thấp nhất của tay vịn không lớn hơn 800 mm.

Khi thiết kế tay vịn nhà vệ sinh cho người khuyết tật, ngoài cao độ cần chú ý đến vị trí lắp đặt, khả năng nắm giữ và độ chắc chắn của liên kết.

Tay vịn cần được cố định vào kết cấu tường hoặc hệ khung chịu lực phù hợp với tải trọng thiết kế. Không nên tùy tiện bắt tay vịn vào một tấm vách ngăn Compact hoặc MFC nếu chưa có giải pháp gia cường và kiểm tra khả năng chịu lực.

Đối với từng công trình, đơn vị thiết kế cần lựa chọn loại tay vịn và phương án bố trí phù hợp với mặt bằng, thiết bị vệ sinh và nhu cầu chuyển vị của người sử dụng.

Yêu cầu về sàn, chuông báo khẩn cấp và biển chỉ dẫn

Một phòng vệ sinh cho người khuyết tật đạt yêu cầu không chỉ cần có đủ diện tích mà còn phải đảm bảo an toàn trong quá trình sử dụng.

Theo QCVN 10:2024/BXD:

• Bề mặt sàn khu vệ sinh không được trơn trượt.
• Phòng vệ sinh đảm bảo tiếp cận sử dụng phải bố trí hệ thống chuông báo khẩn cấp để hỗ trợ người gặp sự cố.
• Chiều cao lắp đặt nút bấm chuông báo khẩn cấp không lớn hơn 400 mm tính từ mặt sàn hoặc nền hoàn thiện.
• Khu vệ sinh phải có biển báo, biển chỉ dẫn và hệ thống thông báo bằng âm thanh theo quy ước quốc tế.

Vì vậy, trong bản vẽ thiết kế nhà vệ sinh cho người khuyết tật, cần thể hiện đầy đủ vị trí chuông báo, biển báo, đường tiếp cận và các thiết bị hỗ trợ khác.

Không nên xem những thiết bị này là hạng mục trang trí hoặc bổ sung sau khi công trình đã hoàn thiện, bởi việc bố trí từ đầu sẽ giúp quá trình thi công thuận lợi và hạn chế phải sửa chữa.

Kích thước vách ngăn vệ sinh cho người khuyết tật cần lưu ý những gì?

Khi thiết kế vách ngăn vệ sinh cho người khuyết tật, cần phân biệt giữa kích thước của buồng vệ sinh, chiều rộng thông thủy cửa và kích thước tấm vách.

QCVN 10:2024/BXD quy định các yêu cầu về không gian tiếp cận, cửa và thiết bị vệ sinh; không đưa ra một kích thước cố định áp dụng cho mọi tấm vách ngăn hoặc mọi buồng vệ sinh.

Khi triển khai kích thước vách ngăn vệ sinh người khuyết tật, cần chú ý:

• Đảm bảo chiều rộng thông thủy cửa: Cửa buồng vệ sinh cần đáp ứng yêu cầu tối thiểu 800 mm sau khi lắp đặt. Cần tính cả độ dày bản lề, khung và phụ kiện.
• Không làm thu hẹp khoảng không gian cho xe lăn: Vị trí chân vách, cánh cửa và phụ kiện không được lấn vào vùng không gian tối thiểu tại khu vực đặt bồn cầu.
• Lựa chọn hướng mở cửa phù hợp: Cửa mở ra ngoài thường giúp hạn chế ảnh hưởng đến diện tích sử dụng bên trong. Nếu thiết kế cửa mở vào trong, cần kiểm tra kỹ phạm vi hoạt động của cánh cửa theo quy chuẩn.
• Bố trí khóa và tay nắm thuận tiện: Người có khả năng vận động hạn chế cần có thể đóng, mở và sử dụng khóa cửa thuận tiện. Nên lựa chọn cơ cấu thao tác đơn giản, dễ nắm và có phương án hỗ trợ mở cửa khi xảy ra sự cố.
• Không bố trí phụ kiện gây cản trở: Chân đỡ, thanh liên kết, khóa và các phụ kiện khác cần được bố trí sao cho không ảnh hưởng đến lối tiếp cận, khoảng trống di chuyển và thao tác của người sử dụng.

Như vậy, kích thước buồng vệ sinh công cộng cần được tính toán đồng bộ với thiết bị và vách ngăn. Không thể chỉ xác định chiều rộng tấm Compact hoặc MFC rồi kết luận buồng vệ sinh đã đáp ứng yêu cầu tiếp cận.

Gợi ý mặt bằng nhà vệ sinh cho người khuyết tật

Mặt bằng nhà vệ sinh cho người khuyết tật cần thể hiện rõ vị trí cửa, bồn cầu, lavabo, tay vịn, chuông báo khẩn cấp và các khoảng không gian cần để trống.

Một phương án bố trí tham khảo có thể triển khai theo các nguyên tắc sau:

• Khu vực cửa vào: Bố trí cửa có chiều rộng thông thủy phù hợp, đảm bảo không có vật cản và không làm ảnh hưởng đến khoảng trống bên trong.
• Khu vực bồn cầu: Bố trí bồn cầu ở vị trí thuận tiện tiếp cận, đảm bảo khoảng không gian thông thủy tối thiểu 1.400 × 1.400 mm theo quy chuẩn.
• Khu vực tay vịn: Bố trí tay vịn theo phương án thiết kế, phù hợp với vị trí bồn cầu và thao tác của người sử dụng.
• Khu vực lavabo: Lựa chọn chậu rửa có chiều cao lắp đặt phù hợp và khoảng trống phía dưới để hỗ trợ người sử dụng xe lăn.
• Khu vực báo khẩn cấp: Bố trí nút bấm chuông ở vị trí có thể sử dụng khi người dùng gặp sự cố, đáp ứng yêu cầu về cao độ lắp đặt.

Khi lập bản vẽ nhà vệ sinh công cộng hoặc bản vẽ nhà vệ sinh cho người khuyết tật, cần thể hiện rõ kích thước thông thủy sau hoàn thiện. Đặc biệt, phải kiểm tra cả trạng thái cửa mở và cửa đóng để tránh trường hợp bản vẽ đủ kích thước nhưng khi sử dụng thực tế lại bị cánh cửa hoặc phụ kiện chiếm mất khoảng trống.

Lựa chọn vật liệu vách ngăn vệ sinh người khuyết tật

Sau khi xác định được mặt bằng và các yêu cầu về thiết bị, chủ đầu tư mới nên lựa chọn vật liệu làm vách ngăn.

Hiện nay, hai loại vật liệu được sử dụng phổ biến trong hệ vách ngăn vệ sinh là Compact HPL và MFC. Mỗi loại có đặc điểm riêng, phù hợp với những điều kiện sử dụng khác nhau.

Vách ngăn vệ sinh Compact HPL

Vách ngăn vệ sinh Compact HPL được sản xuất từ nhiều lớp giấy Kraft tẩm nhựa và ép dưới nhiệt độ, áp suất phù hợp để tạo thành tấm vật liệu đặc chắc.

Một số ưu điểm của vật liệu này:

• Khả năng chịu ẩm và nước tốt trong điều kiện sử dụng phù hợp.
• Kết cấu đặc chắc, phù hợp với nhiều công trình vệ sinh có tần suất sử dụng cao.
• Bề mặt đa dạng màu sắc và thuận tiện vệ sinh.
• Có thể gia công theo kích thước và mặt bằng thực tế.
• Phù hợp với nhiều công trình công cộng như trường học, bệnh viện, nhà máy, văn phòng và trung tâm thương mại.

Tuy nhiên, khi sử dụng Compact HPL cho nhà vệ sinh người khuyết tật, cần chú ý đến vị trí lắp phụ kiện, khả năng liên kết và phương án gia cố nếu thiết kế có những chi tiết cần chịu lực.

Không nên mặc định mọi tấm Compact đều có khả năng chịu nước 100% trong mọi điều kiện hoặc có cùng tuổi thọ. Chất lượng sản phẩm và độ bền thực tế còn phụ thuộc vào loại tấm, gia công, phụ kiện, lắp đặt và bảo dưỡng.

Vách ngăn vệ sinh MFC

Vách ngăn vệ sinh MFC là giải pháp sử dụng ván dăm phủ Melamine, có ưu điểm về mẫu mã và chi phí trong một số điều kiện công trình.

Vật liệu MFC có nhiều lựa chọn về màu sắc, vân gỗ và bề mặt trang trí. Tuy nhiên, khả năng chịu ẩm phụ thuộc vào loại cốt ván, tiêu chuẩn sản phẩm, cách xử lý cạnh và điều kiện sử dụng.

Khi lựa chọn MFC cho khu vệ sinh, cần kiểm tra rõ loại ván, khả năng chịu ẩm và phạm vi ứng dụng do nhà sản xuất công bố. Không nên sử dụng vật liệu ở môi trường thường xuyên tiếp xúc nước nếu sản phẩm không được thiết kế cho điều kiện đó.

Những lưu ý khi thi công vách ngăn vệ sinh cho người khuyết tật

Quá trình thi công cần bám sát bản vẽ mặt bằng và các kích thước thông thủy đã được kiểm tra. Một số sai sót nhỏ trong quá trình lắp đặt có thể khiến nhà vệ sinh không còn đủ không gian sử dụng như thiết kế.

• Kiểm tra mặt bằng trước khi lắp đặt: Đo đạc kích thước thực tế của phòng, vị trí tường, cửa, bồn cầu và lavabo. Không nên sử dụng nguyên kích thước thiết kế nếu hiện trạng công trình có sai lệch.
• Kiểm tra chiều rộng cửa sau khi hoàn thiện: Đảm bảo chiều rộng thông thủy đạt yêu cầu, không bị thu hẹp do bản lề, khóa, khung hoặc phụ kiện.
• Không lắp đặt tay vịn tùy tiện lên vách ngăn: Tay vịn cần được liên kết với kết cấu có khả năng chịu lực phù hợp. Nếu thiết kế sử dụng vách ngăn làm vị trí liên kết, phải có phương án gia cố và kiểm tra chịu lực rõ ràng.
• Kiểm tra độ ổn định của vách: Hệ chân, thanh liên kết, bản lề, khóa và các phụ kiện phải được lắp đặt chắc chắn, tránh rung lắc hoặc làm ảnh hưởng đến cửa.
• Đảm bảo bề mặt sàn an toàn: Sàn nhà vệ sinh phải đáp ứng yêu cầu không trơn trượt. Cần chú ý các khu vực thường xuyên có nước và vị trí chuyển tiếp giữa các khu vực.
• Kiểm tra hoạt động của thiết bị hỗ trợ: Sau khi lắp đặt, cần thử hệ thống chuông báo khẩn cấp, kiểm tra biển chỉ dẫn và đảm bảo cửa có thể đóng mở thuận tiện.
• Nghiệm thu theo hiện trạng hoàn thiện: Cần đo lại các kích thước thông thủy sau khi hoàn tất lắp đặt, không chỉ nghiệm thu dựa trên bản vẽ ban đầu.

>>>>> Xem ngay: 7 lưu ý khi lắp đặt vách ngăn vệ sinh phải nhớ.

Địa chỉ cung cấp, thi công vách ngăn vệ sinh người khuyết tật

Các công trình như trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại, văn phòng, nhà máy và khu vui chơi công cộng ngày càng cần quan tâm đến khả năng tiếp cận của người khuyết tật và những người gặp khó khăn khi di chuyển.

Một hệ vách ngăn vệ sinh phù hợp cần được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế, đảm bảo không ảnh hưởng đến không gian dành cho xe lăn, lối ra vào, bồn cầu, tay vịn và các thiết bị hỗ trợ.

TOKY hoạt động trong lĩnh vực cung cấp và thi công vách ngăn nhà vệ sinh, hỗ trợ khách hàng lựa chọn vật liệu và phương án lắp đặt phù hợp với yêu cầu công trình.

Với các dự án sử dụng vách ngăn Compact HPL hoặc MFC, khách hàng có thể trao đổi trước về kích thước mặt bằng, số lượng buồng vệ sinh, vị trí cửa và các yêu cầu kỹ thuật để được tư vấn phương án triển khai.

TOKY có 20 năm hoạt động trong lĩnh vực vách ngăn vệ sinh, cung cấp và thi công cho nhiều nhóm khách hàng, từ công trình dân dụng đến các dự án công cộng.

>>>>> Khách hàng có thể tham khảo thêm đại lý tấm Compact HPL miền Bắc và chính sách bảo hành của TOKY để tìm hiểu thêm về sản phẩm và dịch vụ.

Liên hệ TOKY để được tư vấn lựa chọn vách ngăn vệ sinh người khuyết tật, khảo sát mặt bằng và trao đổi phương án thi công phù hợp với công trình.

Thông tin hữu ích quý khách nên tham khảo:

1. Tiêu chuẩn lắp đặt thiết bị vách ngăn vệ sinh

2. Vật liệu làm vách ngăn nhà vệ sinh compact thực sự an toàn?

3. Vách ngăn vệ sinh compact chống thấm nhà vệ sinh có hiệu quả?

4. Nhà thầu thi công vách ngăn vệ sinh giá rẻ lớn nhất Miền Bắc

5. Top 3 công ty vách ngăn vệ sinh compact uy tín nhất Việt Nam